به گزارش اختصاصی پایگاه خبری«اقتصاد ملت»؛ در چنین شرایطی شرکت مدیریت بین‌المللی همراه جاده، ریل، دریا (هیمکو) با تمرکز بر توسعه زیرساخت‌های لجستیکی و تقویت پیوند میان معدن، صنعت و تجارت؛؛ تلاش می‌کند تا با عبور از چالش‌های تاریخی، لجستیک را از یک گلوگاه هزینه‌زا به مزیتی راهبردی برای اقتصاد ملی تبدیل کند.
هزینه لجستیک؛ متغیری اثرگذار بر بهای تمام شده و مزیت رقابتی
به گزارش «طنین اقتصاد ملت»؛ در زنجیره معدن و صنایع معدنی، رقابت‌پذیری تنها به میزان ذخایر، ظرفیت استخراج یا توان تولید محصول وابسته نیست؛ بلکه هزینه و زمان انتقال مواد اولیه و محصولات نهایی نیز سهم تعیین‌کننده‌ای در جایگاه تولیدکنندگان در بازارهای داخلی و بین‌المللی دارد. فاصله میان محل استخراج یا تولید تا بازار مصرف و مبادی صادراتی، تنها یک مسافت جغرافیایی نیست؛ بلکه هزینه‌های متعددی را به زنجیره ارزش تحمیل می‌کند.
حمل جاده‌ای، جابه‌جایی‌های مکرر بار، انتظار طولانی برای تخلیه و بارگیری، محدودیت ظرفیت پایانه‌ها و ناهماهنگی میان شیوه‌های مختلف حمل‌ونقل؛ همگی به افزایش هزینه تمام‌شده محصول منجر می‌شوند. زمانی که تولیدکننده داخلی در بازارهای جهانی با رقبایی روبه‌روست که از شبکه‌های حمل‌ونقل یکپارچه، پایانه‌های مکانیزه و دسترسی آسان به مسیرهای صادراتی بهره می‌برند؛ برخورداری از مواد اولیه مرغوب و ظرفیت تولید بالا به تنهایی برای تضمین رقابت‌پذیری کافی نخواهد بود. از این لحاظ سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های حمل‌ونقل باید به عنوان بخش مکمل و جدایی‌ناپذیری از راهبرد توسعه صنعتی کشور تلقی شود.
هیمکو؛ پیوند میان معدن, ریل و دریا
شرکت مدیریت بین‌المللی همراه جاده، ریل، دریا (هیمکو) در سال ۱۳۹۶ با مشارکت مجموعه‌های بزرگ معدنی و سرمایه‌گذاری کشور با هدف توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل ریلی و دریایی مواد معدنی تأسیس شد. پروژه این شرکت، احداث اسکله و پایانه مکانیزه ریلی حمل مواد فله معدنی در غرب بندر شهید رجایی است؛ طرحی کلیدی که با ظرفیت هدف‌گذاری‌شده سالانه ۱۰میلیون تن دنبال می‌شود.
این پروژه با هدف تقویت ظرفیت انتقال و صادرات مواد معدنی و محصولات مرتبط با زنجیره مواد معدنی و فولاد تعریف شده است و بستر لازم برای ارتباط کارآمدتر شبکه ریلی با زیرساخت‌های بندری را فراهم می‌کند. مزیت اصلی چنین زیرساختی در «یکپارچگی زنجیره حمل» نهفته است؛ زمانی که انتقال بار از مبدأ تولید تا پایانه بندری با هماهنگی حداکثری میان ریل و دریا انجام گیرد، امکان کاهش زمان توقف، استفاده مؤثرتر از تجهیزات و برنامه‌ریزی دقیق‌تر برای ارسال محموله‌ها فراهم می‌شود. البته میزان تحقق این مزایا مستقیماً به تکمیل پروژه، تأمین تجهیزات، ظرفیت شبکه ریلی و هماهنگی عملیاتی میان بخش‌های مختلف زنجیره بستگی دارد.
از ظرفیت اسمی تا اثر واقعی بر صادرات
افزایش ظرفیت تخلیه و بارگیری زمانی به مزیت اقتصادی پایدار تبدیل می‌شود که با عملکرد عملیاتی مناسب و دسترسی پایدار به بار همراه باشد. به همین دلیل ارزیابی اثر پروژه‌های لجستیکی نباید صرفاً بر ظرفیت اسمی آنها متمرکز بماند؛ بلکه میزان بهره‌برداری واقعی، زمان انتظار کشتی‌ها و واگن‌ها، هزینه جابه‌جایی هر تن بار و قابلیت اطمینان در تحویل محموله‌ها؛ شاخص‌های حیاتی برای سنجش عملکرد به شمار می‌روند.
برای تولیدکنندگان مواد معدنی و فولاد؛ برخورداری از یک پایانه تخصصی امکان برنامه‌ریزی منظم‌تر برای صادرات و مدیریت بهینه جریان ورودی مواد اولیه را به همراه دارد. کاهش جابه‌جایی‌های غیرضروری و افزایش سهم حمل‌ونقل ریلی نیز فشار بر جاده‌ها را کاهش داده و به بهبود بهره‌وری کلان حمل‌ونقل کشور کمک می‌کند. با این حال پایانه مکانیزه به تنهایی تمامی مشکلات لجستیکی را حل نمی‌کند؛ بلکه باید در قالب شبکه‌ای هماهنگ و متناسب با نیاز واقعی تولید و تجارت خارجی فعالیت کند.
تأمین مالی و چالش های اجرایی مسیر
یکی از موضوعات تعیین‌کننده در پروژه‌های کلان زیرساختی؛ تأمین مالی مستمر و استمرار اجرای عملیات است. طبق گزارش‌های منتشر شده در آبان ماه ۱۴۰۴ مدیرعامل هیمکو پیشرفت پروژه اسکله مکانیزه را حدود ۱۸درصد اعلام کرده و تأمین مالی را از چالش‌های اصلی پیش‌روی آن دانسته بود؛ رقمی که در گزارش شهریور ماه ۱۴۰۵ به حدود ۲۳درصد رسید.
در پروژه‌هایی با این ابعاد، تأمین به موقع منابع مالی، مدیریت بهینه هزینه‌های اجرایی و هماهنگی دقیق میان مراحل عمرانی، ریلی و تجهیزاتی؛ اثر مستقیمی بر زمان بهره‌برداری و بازده اقتصادی سرمایه‌گذاری دارد.
سخن پایانی
توسعه ظرفیت‌های تولیدی معدنی و فولادی بدون تقویت زیرساخت‌های انتقال و صادرات، به افزایش فشار بر شبکه حمل‌ونقل و رشد هزینه‌های زنجیره تولید منجر خواهد شد. پروژه هیمکو از این لحاظ اهمیتی راهبردی دارد که می‌تواند ظرفیت تازه‌ای برای جابه‌جایی مواد فله معدنی و اتصال تولیدکنندگان به مسیرهای صادراتی ایجاد کند.
معیار نهایی موفقیت هیمکو، نه صرفاً تکمیل عملیات عمرانی؛ بلکه میزان کاهش هزینه حمل، افزایش بهره‌وری، قابلیت اتکاء خدمات و اثر قابل‌اندازه‌گیری آن بر عملکرد صادراتی صنایع کشور خواهد بود. اگر این پیوند مؤثر میان ظرفیت طراحی شده، بهره‌برداری عملیاتی و نیاز واقعی زنجیره معدن و فولاد برقرار شود؛ لجستیک از یک گلوگاه هزینه‌زا به مزیت رقابتی پایدار اقتصاد ملی بدل خواهد شد.
در همین راستا هیمکو با تمرکز بر توسعه زیرساخت‌های کارآمد و تکمیل زنجیره لجستیک معدنی؛ تجلی استراتژیک اراده ذینفعان بزرگ صنعت معدن برای عبور از گلوگاه‌های تاریخی و تثبیت جایگاه ایران در زنجیره تامین مواد معدنی است که می‌تواند در تبدیل ظرفیت‌های بالقوه معدن به ارزش‌افزوده واقعی و پایدار نقشی مهم ایفا کند.
یاسین مهرولی
