به گزارش پایگاه خبری «اقتصاد ملت»؛ تاثیر این تحولات را می‌توان در حوزه‌های گوناگونی از جمله بهداشت و درمان، آموزش، کسب‌وکار، حمل‌ونقل و سرگرمی مشاهده کرد. برای مثال هوش مصنوعی می‌تواند به تشخیص زودهنگام بیماری‌ها و پایش هوشمند بیماران کمک کند، آموزش را با سطح و نیازهای هر دانش‌آموز تطبیق دهد و به کسب‌وکارهای کوچک امکان دهد تا کارهایی را با هزینهٔ کمتر انجام دهند که پیشتر به ابزارهای متعدد و تیم‌های بزرگ نیاز داشت. این تحول نه تنها شیوه انجام کارها؛ بلکه روش مواجهه با مسائل و حل آنها را نیز تغییر داده است.
امروزه قدرت‌های بزرگ جهان سرمایه‌گذاری گسترده‌ای را در حوزه هوش مصنوعی انجام می‌دهند و ظرفیت این فناوری را عاملی تعیین‌‌کننده در شکل دادن به آینده جوامع و اقتصادها می‌دانند. دستیابی به پیشرفت پایدار در حوزه هوش مصنوعی به تقویت و توسعه همزمان نرم‌افزار و سخت‌افزار نیاز دارد؛ از سامانه‌های پردازشگر قدرتمند گرفته تا مراکز داده.
دولت‌ها نیز در حال بررسی راه‌هایی هستند تا از هوش مصنوعی برای بهبود خدمات عمومی، افزایش بهره‌وری و پاسخگویی موثرتر به نیازهای مردم استفاده کنند. برای مثال فرانسه در راستای توسعه هوش مصنوعی بومی و تقویت جایگاه خود در رقابت جهانی؛ با حمایت از شرکت فرانسوی میسترال زمینه را برای رشد و جذب سرمایه این شرکت فراهم کرده است. میسترال در سال ۲۰۲۶ موفق شد سه میلیارد یورو سرمایه از سرمایه‌گذاران بین‌المللی جذب کند؛ امری که ارزش این شرکت را به بیش از ۲۱میلیارد یورو رساند و جایگاه آن را به عنوان یکی از بازیگران مهم هوش مصنوعی اروپا تقویت کرد.
این روند سرمایه‌گذاری در خاورمیانه نیز به وضوح دیده می‌شود؛ جایی که کشورهایی مانند عربستان سعودی با سرمایه‌گذاری‌های گسترده در بخش هوش مصنوعی، آن را ابزاری برای متنوع‌سازی اقتصاد و تقویت توانمندی‌های فناورانه خود می‌دانند. نمونه‌ای از این رویکرد شرکت «HUMAIN» است که با حمایت صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان تاسیس شده است و بر توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی از جمله مراکز داده و مدل‌های هوش مصنوعی تمرکز دارد.
از سوی دیگر در سال ۱۴۰۳، سند ملی هوش مصنوعی در کشور به تصویب رسید؛ سندی که هدف آن قرار گرفتن ایران در میان ده کشور پیشرو جهان در این حوزه تا افق سال ۱۴۱۲ است. اما تدوین برنامه و ایجاد نهادهای رسمی به تنهایی برای تحقق چنین هدفی کافی نیست. پیشرفت این راهبرد تاکنون محدود بوده و عمدتاً در مراحل تدوین و اجرای اولیه باقی مانده؛ به گونه‌ای که هنوز دستاوردهای ملموس و پایداری متناسب با اهداف بلندپروازانه آن حاصل نشده است. بخش قابل‌توجهی از بحث‌های عمومی همچنان حول محور همایش‌ها، سخنرانی‌ها و وعده‌های کلی می‌چرخد و اقدامات عملی برای حمایت از نوآوری و سرمایه‌گذاری محدود به نظر می‌رسد. مهمتر از آن متاسفانه هنوز برخی هوش مصنوعی را بیش از آنکه فرصتی برای پیشرفت بدانند؛ تهدید تلقی می‌کنند.
در کنار این چالش ها، دسترسی به بسیاری از بسترهای بین‌المللی هوش مصنوعی به دلیل فیلترینگ با محدودیت مواجه است و این امر یادگیری، آزمایش و به کارگیری این فناوری را برای توسعه‌دهندگان و شرکت‌های نوپا دشوار می‌کند؛ در حالی که همین ابزارها می‌توانند بخشی از کمبودهای زیرساختی داخل کشور را جبران کنند. افزون بر این دسترسی به پردازنده‌های گرافیکی پیشرفته (GPU) که موتور اصلی آموزش و اجرای مدل‌های هوش مصنوعی هستند نیز به شدت محدود است.
با توجه به سرعت تحولات هوش مصنوعی و گسترش کاربرد آن در بخش‌های مختلف؛ انتظار می‌رود کشورهایی که در این حوزه پیشتاز شوند؛ شاهد جهش‌های چشمگیری در عرصه‌های اقتصادی و فناورانه خود باشند؛ تحولاتی که می‌توانند موازنه قدرت در جهان را نیز تغییر دهند. برای ایران ناتوانی در همگام شدن با این روند می‌تواند پیامدهایی بلندمدت به همراه داشته باشد. در طول تاریخ، ایران دوره‌هایی را به خود دیده است که در آنها کشور نتوانسته همپای تحولات بزرگی که در دیگر نقاط جهان در جریان بوده‌اند؛ پیش برود.
برای مثال افول سلسلهٔ صفوی با انقلاب علمی و شکل‌گیری نخستین جریان‌های عصر روشنگری در اروپا همزمان بود. نمونه دیگر را در دورهٔ قاجار می‌توان یافت که با انقلاب صنعتی و صنعتی شدن سریع کشورهای غربی همپوشانی داشت. البته این دوره‌های تاریخی پیچیده‌‌تر از آن هستند که بتوان آنها را با یک عامل واحد توضیح داد و تفسیر کرد، اما می‌توان آنها را به عنوان زنگ خطری برای پیامدهای احتمالی عقب ماندن از تحولات بزرگ جهانی در نظر گرفت.
اگر ایران نتواند به طور موثر به ظهور و گسترش هوش مصنوعی واکنش نشان دهد، ممکن است با سومین دوره بزرگ رکود فناورانه و اقتصادی روبه‌رو شود؛ وضعیتی که می‌تواند فاصله آن را با کشورهای پیشرو جهان بیش از پیش افزایش دهد.
بدیهی است که تاریخ نمی‌تواند آینده را پیش‌بینی کند، اما می‌تواند درباره پیامدهای نادیده گرفتن تحولات بزرگ جهانی هشدار دهد. برای ایران مسئله تنها بهره‌مندی از فناوری‌های نوین نیست؛ بلکه جلوگیری از عمیق‌تر شدن فاصله با کشورهایی است که با شتاب در حال پیشرفت هستند. فرصت بهره‌گیری از ظرفیت‌های هوش مصنوعی هنوز از دست نرفته است، اما استفاده از آن به اقداماتی ورای سخنرانی، همایش و وعده نیاز دارد. نخستین گام، تغییر نگاه به این فناوری است؛ هوش مصنوعی فرصتی است برای توسعه، نه تهدیدی که باید مهار شود. از همین روی، قانونگذاری در این حوزه باید نقشی تسهیلگر داشته باشد و با چارچوب‌هایی شفاف و کارآمد، مسیر نوآوری را هموار کند؛ نه آنکه با ایجاد محدودیت‌های گسترده مانع دسترسی به آن شود.
علاوه بر این تسهیل تامین مالی شرکت‌های نوپا از طریق صندوق‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر و حمایت‌های هدفمند دولتی می‌تواند مسیر تبدیل ایده‌های نوآورانه به محصولات واقعی را هموارتر کند. در کنار این اقدامات توسعه زیرساخت‌های فنی از جمله توان پردازشی و مراکز داده از پیش‌نیازهای اساسی پیشرفت در این حوزه است. بدون این اقدامات عملی؛ هدف بلندپروازانه‌ای همچون قرار گرفتن در میان ده کشور پیشرو جهان، تنها در حد سند باقی خواهد ماند.
محمدرضا کورانی‌فر
سردبیر نشریه مهروماه و کارشناس ارشد مارکتینگ از دانشگاه برایتون انگلستان
