به گزارش پایگاه خبری «اقتصاد ملت»و به نقل از «جهان معدن»؛ رامین بهمنی با اشاره به تجربه پروژه بوکسیت گینه و تأکید بر اینکه نبود زیرساخت‌های حمل‌ونقل، بهره‌برداری از این ذخیره معدنی را با وجود گذشت چند دهه از امضاء تفاهمنامه متوقف کرده است؛ از تغییر رویکرد ایمیدرو از مصرف‌کننده به سرمایه‌گذار در حوزه زیرساخت خبر داد. به گفته وی، احداث حدود ۳۲۰۰مگاوات ظرفیت نیروگاهی توسط صنایع، برنامه توسعه ۳۰۰مگاوات نیروگاه خورشیدی ایمیدرو، سرمایه‌گذاری صنایع معدنی در طرح‌های انتقال آب و پساب‌های شهری، سرمایه‌گذاری در میادین گازی و تامین و توسعه زیرساخت‌های چهار منطقه ویژه اقتصادی؛ بخشی از اقدامات حوزه معدن و صنایع معدنی برای کاهش محدودیت‌های زیرساختی است.
زیرساخت باید از جایگاه پشتیبان خارج و به یکی از ارکان اصلی زنجیره معدن تبدیل شود
رامین بهمنی مدیر زیرساخت سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران (ایمیدرو) با اشاره به نقش تعیین‌کننده زیرساخت در توسعه بخش معدن اظهار کرد: من به این اصل معتقدم که هیچ توسعه معدنی بدون توسعه زیرساخت به نتیجه نخواهد رسید. در واقع زیرساخت پیش‌نیاز اصلی توسعه معدن است و معتقدم باید در تعریف و ساختار زنجیره معدن بازنگری صورت گیرد.
وی در ادامه افزود: وقتی زنجیره معدن را بررسی می‌کنیم؛ معمولاً زیرساخت به عنوان یک بخش پشتیبان در نظر گرفته می‌شود. در حالی که از نگاه واقعی زیرساخت باید یکی از زنجیره‌های اصلی معدن محسوب شود؛ زیرا اگر زیرساخت وجود نداشته باشد، حتی یک ذخیره معدنی با ارزش اقتصادی بالا نیز عملاً قابلیت بهره‌برداری نخواهد داشت.
بهمنی با اشاره به تجربه همکاری ایران و گینه در حوزه بوکسیت تصریح کرد: نمونه روشن اهمیت زیرساخت را می‌توان در پروژه بوکسیت گینه مشاهده کرد. از سال ۱۳۶۹ یادداشت تفاهمی میان ایران و دولت گینه برای بهره‌برداری از ذخایر بوکسیت این کشور منعقد شد. قرار بود در قالب قراردادهای بلندمدت ۲۵ساله که بعدها موضوع تمدید آن نیز مطرح شد؛ ایران مسئولیت مراحل مختلف از استخراج تا فرآوری و بهره‌برداری را برعهده بگیرد، اما با وجود گذشت چند دهه، این پروژه به نتیجه مورد انتظار نرسیده است.
وی ادامه داد: دلیل اصلی این اتفاق را باید در یک کلمه جست‌وجو کرد؛ «زیرساخت». در واقع برای این پروژه؛ زیرساخت لازم به منظور انتقال ماده معدنی پس از استخراج به درستی تعریف و فراهم نشد. بنابراین حتی زمانی که ذخیره معدنی وجود دارد و ظرفیت اقتصادی آن نیز قابل‌توجه است؛ بدون راهکارهای مناسب حمل‌ونقل و زیرساخت‌های موردنیاز، امکان تبدیل آن به ارزش اقتصادی فراهم نمی‌شود.
مدیر زیرساخت ایمیدرو همچنین تأکید کرد: هر معدن با هر نوع کانسار و هر میزان ارزش اقتصادی اگر از زیرساخت مناسب برخوردار نباشد؛ در عمل یک دارایی راکد و بلااستفاده خواهد بود.
معدن و صنایع معدنی؛ سهم ۶درصدی از تولید ناخالص داخلی و ۲۵درصدی از صادرات غیرنفتی
بهمنی در ادامه با اشاره به جایگاه اقتصادی بخش معدن و صنایع معدنی کشور گفت: امروز معدن و صنایع معدنی جایگاه مهمی در اقتصاد ایران دارند؛ هر چند که به اعتقاد من هنوز متناسب با ظرفیت و سهم اقتصادی این بخش به آن توجه نمی‌شود.
وی افزود: بخش معدن و صنایع معدنی حدود ۶درصد تولید ناخالص داخلی کشور، نزدیک به یک میلیون نفر اشتغال مستقیم، حدود ۳۰درصد بازار سرمایه و ۲۵درصد صادرات غیرنفتی را به خود اختصاص داده است که این ارقام به خوبی اهمیت این بخش را در اقتصاد ملی نشان می‌دهد.
به گفته مدیر زیرساخت ایمیدرو، صنایع معدنی پس از صنعت پتروشیمی؛ یکی از مهمترین بخش‌های ارزآور کشور محسوب می‌شوند و همین موضوع ضرورت توجه جدی‌تر به توسعه زیرساخت‌های این حوزه را دو چندان می‌کند.
تغییر رویکرد ایمیدرو از مصرف‌کننده به سرمایه‌گذار زیرساختی در سال‌های اخیر
بهمنی با اشاره به تأثیر ناترازی انرژی بر فعالیت معدن و صنایع معدنی اظهار کرد: یکی از واقعیت‌هایی که به ویژه طی چند سال اخیر تأثیر زیادی بر بخش معدن و صنایع معدنی گذاشته؛ مسئله ناترازی انرژی است. این ناترازی به شدت بر فعالیت واحدهای تولیدی اثرگذار بوده، اما ایمیدرو به عنوان متولی توسعه بخش معدن و صنایع معدنی، خود را پشت چراغ قرمز ناترازی انرژی متوقف نکرده و به دنبال تغییر رویکرد و پارادایم در حوزه زیرساخت رفته است.
وی ادامه داد: ایمیدرو تا چند سال قبل بیشتر در حوزه انرژی و زیرساخت؛ نقش مصرف‌کننده را داشت، اما طی چند سال اخیر رویکرد این مجموعه به سمت سرمایه‌گذاری و ایجاد ظرفیت‌های زیرساختی تغییر کرد. امروز می‌توان اقدامات متعددی را در حوزه برق، آب، گاز، حمل و نقل و سایر زیرساخت‌های موردنیاز صنایع معدنی به عنوان نمونه‌های این تغییر رویکرد مطرح کرد.
احداث ۳۲۰۰مگاوات ظرفیت نیروگاهی توسط صنایع معدنی
مدیر زیرساخت ایمیدرو با تشریح اقدامات انجام شده در حوزه تأمین برق گفت: یکی از مهمترین اقدامات صنایع معدنی طی سال‌های اخیر؛ ورود جدی به حوزه احداث نیروگاه بوده است. در حال حاضر حدود ۳۲۰۰مگاوات ظرفیت نیروگاهی توسط صنایع ایجاد شده است.
وی در ادامه افزود: در شرایطی که مجموع نیاز برق صنایع فلزی و فولادی کشور حدود ۸هزار تا ۸۵۰۰مگاوات و در برآورد حداکثری نزدیک به ۹هزار مگاوات است؛ ایجاد این میزان ظرفیت نیروگاهی توسط خود صنایع، اقدام قابل‌توجهی محسوب می‌شود.
بهمنی با اشاره به آسیب‌دیدن بخشی از ظرفیت نیروگاهی در جریان جنگ اظهار کرد: حدود یک‌هزار مگاوات از این ظرفیت آسیب دیده است، اما در مجموع صنایع با سرمایه‌گذاری خود توانسته‌اند حدود ۳۲۰۰مگاوات ظرفیت نیروگاهی تاکنون ایجاد کنند. در همین راستا بخشی از این نیروگاه‌ها از نوع سیکل ترکیبی هستند و بخشی نیز واحدهای گازی‌اند که تکمیل آنها در دستور کار قرار دارد.
برنامه‌ریزی برای احداث هزار مگاوات نیروگاه خورشیدی در صنایع
وی در ادامه به برنامه‌های توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر اشاره کرد و گفت: از سوی دیگر در حوزه نیروگاه‌های خورشیدی نیز اقدامات مناسب و قابل‌توجهی انجام شده است. در همین راستا فولاد مبارکه یک نیروگاه خورشیدی ۱۲۰مگاواتی را احداث و راه‌اندازی کرده است و شرکت‌هایی مانند شرکت ملی صنایع مس ایران و شرکت‌های معدنی و صنعتی چادرملو و گل‌گهر نیز در این حوزه برنامه‌ها و طرح‌هایی را دنبال می‌کنند.
مدیر زیرساخت ایمیدرو افزود: برنامه ما این است که صنایع بتوانند در مجموع حدود هزار مگاوات نیروگاه خورشیدی ایجاد کنند. در کنار این برنامه خود ایمیدرو نیز در راستای اجرای ماده ۱۶ قانون جهش تولید دانش‌بنیان؛ احداث ۳۰۰مگاوات نیروگاه خورشیدی را در دستور کار خود قرار داده است.
بهمنی با اشاره به یکی از پروژه‌های اجرایی این برنامه گفت: پروژه نیروگاه خورشیدی ۵۰مگاواتی فولاد قائنات نیز در همین چارچوب تعریف شده است. اسناد ارزیابی کیفی این پروژه حدود دو هفته پیش منتشر و بارگذاری شد و پس از دریافت اسناد متقاضیان؛ اکنون بررسی پیشنهادها برای انتخاب تأمین‌کنندگان در حال انجام است.
انتقال آب از خلیج‌فارس و دریای عمان؛ راهبرد ایمیدرو برای تأمین پایدار آب صنایع
بهمنی در تشریح اقدامات ایمیدرو در حوزه تأمین آب صنایع اظهار کرد: یکی دیگر از محورهای مهم تغییر رویکرد ایمیدرو؛ حرکت به سمت خودتأمینی زیرساختی در حوزه آب است. با توجه به محدودیت منابع آبی کشور و الزامات قانونی؛ صنایع باید به سمت استفاده از منابع آب غیرمتعارف حرکت کنند.
وی با اشاره به ماده ۳۹ قانون برنامه هفتم توسعه افزود: بر اساس این ماده استفاده از آب‌های غیرمتعارف برای صنایع مورد تأکید و الزام قرار گرفته است. در این چارچوب آب دریا و پساب به عنوان دو منبع اصلی آب غیرمتعارف موردتوجه صنایع قرار دارند.
مدیر زیرساخت ایمیدرو ادامه داد: انتقال آب از خلیج‌فارس به فلات مرکزی از سال‌های گذشته در برنامه ایمیدرو قرار داشته و فازهای خط نخست این طرح به نتیجه رسیده است. سایر خطوط انتقال نیز در دست اجرا قرار دارند.
وی تصریح کرد: همچنین طرح انتقال آب از دریای عمان به استان‌های شرقی کشور نیز در حال اجراست و در حال حاضر حدود ۲۰ تا ۲۲درصد پیشرفت فیزیکی دارد. هدف ما این است که با توسعه این طرح‌ها؛ زمینه جایگزینی آب‌های متعارف با منابع غیرمتعارف در صنایع معدنی کشور فراهم شود و فشار بر منابع زیرزمینی آب شیرین کاهش یابد.
پساب بندرعباس؛ نمونه‌ای از اجرای اقتصاد چرخشی در صنایع معدنی
بهمنی یکی دیگر از محورهای اقدامات ایمیدرو در حوزه آب را استفاده از پساب شهری عنوان کرد و گفت: پروژه استفاده از پساب شهری بندرعباس با مشارکت ایمیدرو در حال اجراست و تاکنون حدود ۸۴درصد پیشرفت فیزیکی داشته است.
وی با اشاره به اهمیت این پروژه از لحاظ اقتصاد چرخشی اظهار کرد: این طرح را می‌توان نمونه‌ای از اجرای عملی اقتصاد چرخشی دانست؛ رویکردی که در آن تلاش می‌شود از منابع و محصولات جانبی حداکثر استفاده صورت گیرد و میزان ضایعات به حداقل برسد.
مدیر زیرساخت ایمیدرو توضیح داد: در پروژه پساب بندرعباس سه محصول جامد، مایع و گاز حاصل می‌شود که هر سه محصول، مورد استفاده قرار می‌گیرند. بخش مایع برای تأمین آب موردنیاز صنایع منطقه ویژه خلیج فارس به کار گرفته می‌شود، بخش جامد قابلیت استفاده به عنوان کود را دارد و از گاز تولیدی نیز برای تولید برق استفاده می‌شود.
وی تأکید کرد: این پروژه نشان می‌دهد که می‌توان با طراحی مناسب زیرساخت‌ها علاوه بر تأمین نیاز صنایع از منابع موجود؛ به شکل بهینه استفاده کرد و به سمت الگوی اقتصادی پایدارتر حرکت کرد.
ورود ایمیدرو به توسعه میادین گازی برای تأمین پایدار گاز صنایع فولادی
مدیر زیرساخت ایمیدرو با اشاره به اهمیت گاز در زنجیره فولاد گفت: در زنجیره فولاد به ویژه در بخش تولید آهن اسفنجی؛ گاز یک نهاده حیاتی است و بدون تأمین پایدار آن، امکان استمرار تولید وجود نخواهد داشت. به همین دلیل ایمیدرو در حوزه گاز، هم برنامه‌های کوتاه‌مدت و هم طرح‌های بلندمدت را در دستور کار خود قرار داده است.
وی درباره اقدامات کوتاه‌مدت توضیح داد: یکی از محورهای اصلی؛ بهینه‌سازی مصرف انرژی و گاز است. در این زمینه به دنبال آن هستیم که با تشکیل یک شرکت پروژه‌ای، خود صنایع به عنوان مصرف‌کنندگان عمده گاز در اجرای طرح‌های بهینه‌سازی مشارکت کنند.
بهمنی افزود: نگاه ما به بهینه‌سازی نباید صرفاً به داخل کارخانه‌ها و محدوده واحدهای صنعتی محدود باشد؛ بلکه ظرفیت‌های قابل‌توجهی برای صرفه‌جویی گاز در بخش‌های مختلفی مانند مرغداری‌ها، گلخانه‌ها و نیروگاه‌های فرسوده وجود دارد. بنابراین صنایع می‌توانند در این بخش‌ها سرمایه‌گذاری کنند و گاز حاصل از صرفه‌جویی را در زنجیره تولید خود مورد استفاده قرار دهند.
وی با اشاره به برنامه بلندمدت ایمیدرو در حوزه تأمین گاز اظهار کرد: پس از پیگیری‌های انجام شده، در شهریور ماه سال ۱۴۰۴ تفاهمنامه‌ای با شرکت ملی نفت ایران برای اختصاص دو میدان گازی به ایمیدرو منعقد شد. بر اساس برنامه‌ریزی‌های صورت گرفته؛ هدف این است که این دو میدان در مجموع ظرفیت تولید روزانه حدود ۳۰میلیون مترمکعب گاز را فراهم کنند.
مدیر زیرساخت ایمیدرو ادامه داد: برای ورود به مرحله سرمایه‌گذاری و توسعه میادین گازی؛ وزارت نفت الزامات و پیش‌نیازهای مشخصی دارد که یکی از مهمترین آنها انجام مطالعات توسعه و بهره‌برداری میدان یا مطالعات DPOP است.
وی در ادامه افزود: این مطالعات از سال گذشته با محوریت ایمیدرو و مشارکت کنسرسیومی متشکل از شرکت‌های فولادی و گروه مپنا به عنوان دارنده مجوز صلاحیت مطالعات میادین از طرف وزارت نفت در حال انجام بوده است. ایمیدرو نیز در این ساختار حضور و سهامداری دارد و گروه مپنا به عنوان یکی از مجموعه‌های دارای مجوز مرتبط با فعالیت در این حوزه؛ مسئولیت مطالعات را برعهده گرفته است.
بهمنی با اشاره به آخرین وضعیت مطالعات گفت: خوشبختانه مطالعات تکمیل شده و در تاریخ ۲۱مهر ماه در کمیته مشاوران وزارت نفت ارائه شده است. در این جلسه برخی ملاحظات و اصلاحات مطرح شد که اکنون در حال رفع آنها هستیم.
وی تأکید کرد: پس از نهایی شدن اصلاحات و تأیید مطالعات؛ وارد مرحله مذاکرات انعقاد قرارداد IPC خواهیم شد. هدف‌گذاری ما این است که با نهایی شدن قرارداد؛ مسیر توسعه دو میدان و دستیابی به ظرفیت تولید روزانه حدود ۳۰میلیون مترمکعب گاز برای صنایع فولادی طی افق زمانی پیش‌بینی شده یعنی تا هفت سال آینده دنبال شود.
چهار منطقه ویژه اقتصادی ایمیدرو با مساحت حدود ۲۵هزار هکتار
بهمنی در ادامه به نقش مناطق ویژه اقتصادی در توسعه زیرساخت‌های معدنی و صنعتی اشاره کرد و گفت: یکی از برنامه‌های بلندمدت ایمیدرو؛ ایجاد و توسعه زیرساخت‌های اصلی در مناطق ویژه اقتصادی با هدف تسهیل فعالیت‌های صنعتی، جذب سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی، انتقال دانش و خلق تکنولوژی‌های نو و واردات مواد اولیه و صادرات محصولات بوده است.
وی در ادامه افزود: در حال حاضر چهار منطقه ویژه اقتصادی با مساحت مجموع حدود ۲۵هزار هکتار تحت مدیریت و برنامه‌ریزی ایمیدرو تعریف شده‌اند که شامل منطقه ویژه اقتصادی خلیج‌فارس، لامرد، پارسیان و کاشان هستند.
مدیر زیرساخت ایمیدرو با تشریح مزیت‌های این مناطق اظهار کرد: منطقه ویژه اقتصادی خلیج‌فارس بالغ‌ترین منطقه ویژه اقتصادی ایمیدرو است و عمده فعالیت آن در حوزه معدن و صنایع معدنی متمرکز شده است. این منطقه سه پست اسکله دارد که دو پست اسکله بیشتر در حوزه میعانات و یک پست اسکله در حوزه صنایع معدنی و بارهای معدنی فعالیت می‌کند.
وی درباره منطقه ویژه اقتصادی پارسیان گفت: این منطقه با توجه به مزیت‌های انرژی موجود و پست اسکله‌های اختصاصی موجود با ظرفیت 9میلیون تن و در افق با ظرفیت 40میلیون تن؛ بیشتر موردتوجه سرمایه‌گذاران حوزه پتروشیمی قرار گرفته است.
بهمنی ادامه داد: منطقه ویژه اقتصادی لامرد نیز با حضور مجموعه‌هایی مانند سالکو به عنوان بزرگترین تولیدکننده شمش آلومینیم کشور و با هدف توسعه صنایع پایین‌دستی آلومینیوم و تکمیل زنجیره ارزش این صنعت تعریف شده است.
وی درباره منطقه ویژه اقتصادی کاشان نیز اظهار کرد: کاشان جدیدترین منطقه ویژه اقتصادی ایمیدرو محسوب می‌شود که با توجه به مزیت‌های موجود؛ توسعه صنایع های‌تک و فناوری‌محور در آن موردتوجه قرار گرفته است.
ایمیدرو سیاستگذار و تسهیل‌گر است؛ اجرای پروژه‌های زیرساختی بر عهده شرکت‌هاست
مدیر زیرساخت ایمیدرو در بخش دیگری از این گفت‌وگو با تشریح نقش این سازمان در اجرای طرح‌های زیرساختی گفت: استراتژی و خط مشی ایمیدرو در حوزه زیرساخت؛ سیاستگذاری و تسهیل‌گری است. به این معنا که ایمیدرو به طور مستقیم مجری همه پروژه‌های زیرساختی شرکت‌های تابعه نیست و این شرکت‌ها متناسب با شرایط مالی، توان سرمایه‌گذاری و نیازهای پروژه‌های خود؛ مسئولیت تأمین مالی و اجرای زیرساخت‌ها را برعهده دارند.
وی همچنین افزود: سیاستگذاری، تعیین اولویت‌ها و نظارت و پایش بر عملکرد شرکت‌ها در حوزه زیرساخت توسط ایمیدرو انجام می‌شود، اما اجرای پروژه‌ها و تأمین سرمایه موردنیاز آنها بر عهده خود شرکت‌هاست. البته طرح زیربناهای ایمیدرو که جزء طرح‌های عمرانی است؛ ساختار و تعریف متفاوتی دارد و باید آن را از سایر طرح‌های زیرساختی شرکت‌ها تفکیک کرد.
صنایع معدنی در شرایط دشوار کشور؛ نمره قبولی زیرساختی گرفته‌اند
بهمنی در ارزیابی عملکرد صنایع معدنی در حوزه زیرساخت اظهار کرد: برای قضاوت درباره عملکرد بخش معدن و صنایع معدنی باید شرایط واقعی کشور را نیز در نظر گرفت. طبیعتاً عملکرد یک صنعت در شرایطی که همه امکانات و منابع فراهم است؛ با عملکرد همان صنعت در شرایط محدودیت‌های مالی، انرژی، بحران‌ها و سایر مشکلات یکسان نیست.
وی ادامه داد: با در نظر گرفتن شرایط کشور؛ معتقدم صنایع معدنی در حوزه زیرساخت بهتر از آن چیزی که تصور می‌شد؛ عمل کرده‌اند. امروز صنایع در حوزه برق، گاز، آب و حتی حمل‌ونقل جاده‌ای و ریلی، کمک قابل‌توجهی به دستگاه‌های اجرایی و وزارتخانه‌های مسئول داشته‌اند.
مدیر زیرساخت ایمیدرو تأکید کرد: صنایع معدنی در حوزه زیرساخت صرفاً منتظر تأمین امکانات از سوی دستگاه‌های مسئول نمانده‌اند؛ بلکه با ورود به عرصه سرمایه‌گذاری و اجرای پروژه‌ها، بخشی از بار مسئولیت وزارتخانه‌های نیرو، نفت و راه و شهرسازی را برعهده گرفته‌اند.
بهمنی در پایان خاطرنشان کرد: اگر بخواهیم عملکرد بخش معدن و صنایع معدنی را با توجه به شرایط واقعی کشور ارزیابی کنیم؛ باید بگوییم که این بخش در حوزه زیرساخت اقدامات قابل‌توجهی انجام داده و کمک مؤثری به توسعه زیرساخت‌های کشور داشته است. به اعتقاد من، حوزه معدن و صنایع معدنی در این حوزه نمره قبولی می‌گیرد.
معصومه صالحی
