به گزارش اقتصاد ملت به نقل از روابط عمومی شرکت فولاد مبارکه اصفهان؛ تشییع باشکوه حضرت آیت الله شهید سید علی خامنهای، رهبر شهید انقلاب، فرصتی برای بازخوانی میراث فکری شخصیتی است که طی بیش از سه دهه، اقتصاد را نه صرفاً یک موضوع معیشتی، بلکه ستون اقتدار ملی میدانست. در میان همه محورهای اقتصادی که بارها در سخنان ایشان تکرار شد، شاید هیچ مفهومی به اندازه «تولید»، «حمایت از تولید داخلی»، «خودکفایی» و «تکیه بر توان داخلی» استمرار نداشت؛ مفاهیمی که از نامگذاری سالها تا سیاستهای کلان اقتصاد مقاومتی، همواره در مرکز منظومه فکری ایشان قرار گرفت.
رهبر شهید انقلاب بارها تأکید کرده بودند که «ستون فقرات اقتصاد مقاومتی، تقویت تولید داخلی است» و راه برونرفت از فشارهای اقتصادی را باید در فعالسازی ظرفیتهای داخل کشور جستوجو کرد، نه در وابستگی به خارج. همچنین در مقاطع مختلف تصریح کردند که رونق تولید، اشتغال، استقلال اقتصادی و اقتدار ملی، حلقههایی بههمپیوسته هستند و هر اندازه تولید ملی تقویت شود، تابآوری کشور نیز افزایش خواهد یافت.
در چنین چارچوبی، بررسی تجربه فولاد مبارکه نشان میدهد این مجموعه طی دو دهه گذشته تلاش کرده بخش مهمی از این رویکرد را از سطح شعار به عرصه اجرا منتقل کند؛ مسیری که از ساخت قطعات ساده آغاز شد و امروز به شکلگیری یکی از بزرگترین زیستبومهای بومیسازی صنعت ایران انجامیده است.
بومیسازی؛ از یک پروژه فنی تا یک راهبرد ملی
در سالهای ابتدایی فعالیت فولاد مبارکه، بخش عمده تجهیزات، قطعات و دانش فنی از خارج کشور تأمین میشد. کوچکترین اختلال در واردات میتوانست روند تولید را متوقف کند. اما مدیران این مجموعه از دهه هفتاد، مسیر متفاوتی را آغاز کردند؛ ابتدا با ساخت قطعات ساده، سپس مهندسی معکوس، تدوین دفترچههای فنی، انتقال دانش به سازندگان داخلی و در ادامه طراحی تجهیزات پیچیده.
امروز نتیجه آن مسیر، تنها افزایش درصد ساخت داخل نیست؛ بلکه ایجاد یک اکوسیستم صنعتی است که هزاران شرکت خصوصی، سازنده داخلی، شرکت دانشبنیان و متخصص ایرانی را درگیر توسعه فناوری کرده است.
آمارها گویای همین تحول هستند. فولاد مبارکه اکنون بیش از ۹۲ درصد اقلام، تجهیزات و قطعات مورد نیاز خود را از داخل کشور تأمین میکند؛ رقمی که در برخی حوزهها از ۹۵ درصد نیز فراتر رفته است. این شرکت همچنین بیش از ۳۵۰۰ تأمینکننده فعال را در فهرست سازندگان خود دارد و تاکنون بیش از ۷۱۶۸ قطعه پیچیده و دارای فناوری بالا برای نخستین بار در کشور طراحی و تولید شده است.
این اعداد صرفاً شاخصهای تولید نیستند؛ بلکه نشان میدهند چگونه یک کارخانه میتواند به موتور محرک توسعه فناوری در مقیاس ملی تبدیل شود.
تولید؛ فراتر از کارخانه
رهبر شهید انقلاب بارها تأکید کرده بودند که تولید صرفاً به معنای ساخت کالا نیست، بلکه زیربنای استقلال اقتصادی، اشتغال، پیشرفت علمی و اقتدار کشور است. ایشان همچنین در بیانیه گام دوم انقلاب، اقتصاد قوی را عامل سلطهناپذیری کشور دانسته و بر اقتصاد متکی بر تولید، دانش و فناوری تأکید کرده بودند.
اگر این نگاه را معیار ارزیابی قرار دهیم، بومیسازی در فولاد مبارکه صرفاً جایگزینی یک قطعه خارجی با نمونه داخلی نیست؛ بلکه فرآیندی است که به انتقال دانش، شکلگیری شرکتهای دانشبنیان، تربیت نیروی انسانی متخصص، توسعه زنجیره تأمین و افزایش توان مهندسی کشور منجر شده است.
بسیاری از سازندگانی که روزگاری تنها تولیدکننده قطعات ساده بودند، امروز به طراحی تجهیزات پیچیده فولادی رسیدهاند؛ تجهیزاتی که نهتنها نیاز فولاد مبارکه، بلکه سایر صنایع کشور را نیز تأمین میکنند.
تابآوری در روزهای سخت
شاید مهمترین آزمون این سیاست، سالهای تحریم و محدودیتهای شدید واردات بود؛ دورانی که بسیاری از صنایع با مشکل تأمین قطعات روبهرو شدند.
معاون خرید فولاد مبارکه معتقد است تجربه صنعت فولاد نشان داد وابستگی به زنجیره تأمین خارجی، آسیبپذیری جدی ایجاد میکند و تنها سازمانهایی که زنجیره بومی قدرتمند دارند، میتوانند تولید پایدار را حفظ کنند.
این تحلیل، در روزهای جنگ اخیر نیز بار دیگر خود را نشان داد. بازگشت سریع واحدهای تولیدی فولاد مبارکه به مدار تولید، صرفاً یک موفقیت عملیاتی نبود؛ بلکه حاصل سالها سرمایهگذاری در خوداتکایی، توسعه دانش فنی، تربیت سازندگان داخلی و کاهش وابستگی به خارج بود.
به همین دلیل است که مدیرعامل فولاد مبارکه در پیام خود به مناسبت تشییع رهبر شهید انقلاب، استمرار تولید را بزرگترین ادای احترام به اندیشه ایشان دانست و تأکید کرد که چراغ تولید، ضامن عزت و استقلال کشور است.
صرفهجویی ارزی؛ نتیجه یک انتخاب راهبردی
یکی از مهمترین آثار بومیسازی، کاهش وابستگی ارزی است. طبق اعلام فولاد مبارکه، تنها در سال ۱۴۰۴، بومیسازی توانسته ۱۲.۲ میلیون یورو صرفهجویی اقتصادی برای شرکت و کشور ایجاد کند. پیشتر نیز این مجموعه از جلوگیری از خروج ۲۷۹ میلیون دلار ارز از کشور خبر داده بود.
در اقتصادی که با نوسانات ارزی، محدودیت واردات و فشارهای خارجی روبهروست، هر قطعهای که در داخل طراحی و تولید میشود، به معنای کاهش ریسک تولید، کوتاه شدن زمان تأمین، حذف هزینههای حملونقل خارجی و افزایش امنیت صنعتی کشور است.
از خرید خارجی تا توسعه فناوری
رئیس واحد بومیسازی فولاد مبارکه تأکید میکند که هدف این شرکت صرفاً ساخت قطعات نبوده، بلکه سیاست اصلی، رساندن سازندگان ایرانی به سطحی از توانمندی بوده که محصولات آنها از نظر کیفیت، قابلیت رقابت با نمونههای خارجی را داشته باشد.
همین سیاست موجب شده امروز بسیاری از تجهیزات تخصصی مورد نیاز صنعت فولاد، از پمپها و شیرهای صنعتی گرفته تا تجهیزات پیچیده خطوط تولید، در داخل کشور طراحی و ساخته شوند.
این همان نقطهای است که بومیسازی از «مهندسی معکوس» عبور کرده و به «خلق فناوری» نزدیک میشود.
مسئولیت اجتماعی در دل تولید
یکی دیگر از ابعاد کمتر دیدهشده این مسیر، نقش بومیسازی در توسعه منطقهای است.
فولاد مبارکه با ایجاد فرصت همکاری برای هزاران سازنده داخلی، علاوه بر توسعه صنعت، زمینه اشتغال متخصصان، مهندسان و شرکتهای دانشبنیان را نیز فراهم کرده است.
در کنار انتقال دانش فنی، این شرکت تلاش کرده الزامات پایداری، استانداردهای کیفی و مسئولیت اجتماعی را نیز در زنجیره تأمین خود نهادینه کند؛ رویکردی که نشان میدهد توسعه صنعتی بدون توسعه سرمایه انسانی، پایدار نخواهد بود.
میراثی که با تولید ادامه پیدا میکند
سالها پیش رهبر شهید انقلاب در بازدید از فولاد مبارکه، این مجموعه را نماد توانمندی صنعت ایران توصیف کردند. امروز، با مرور مسیر طیشده، میتوان دریافت که آن نگاه صرفاً ناظر به ظرفیت تولید فولاد نبود؛ بلکه به توان شکلدهی یک زنجیره کامل از دانش، فناوری، خودباوری و نوآوری اشاره داشت.
اکنون که کشور در سوگ معمار این اندیشه اقتصادی نشسته است، شاید بهترین معیار برای سنجش میزان تحقق آن، نه تعداد شعارها، بلکه شمار کارخانههایی باشد که توانستهاند وابستگی را کاهش دهند، فناوری را بومی کنند، تولید را پایدار نگه دارند و ارزش افزوده را در داخل کشور خلق کنند.
تجربه فولاد مبارکه نشان میدهد بومیسازی، اگر به یک راهبرد مستمر تبدیل شود، تنها هزینهها را کاهش نمیدهد؛ بلکه سرمایه انسانی میسازد، دانش تولید میکند، زنجیره تأمین را مقاوم میسازد، تابآوری اقتصاد را افزایش میدهد و صنعت را به نقطهای میرساند که در سختترین شرایط نیز چرخه تولید از حرکت بازنایستد.
شاید بتوان گفت استمرار این مسیر، همان میراثی است که رهبر شهید انقلاب طی سالها بر آن تأکید داشتند؛ میراثی که آینده صنعت ایران را نه در اتکای به بیرون، بلکه در اعتماد به توان داخلی، دانش ایرانی و تولید ملی جستوجو میکند.
